TARİH
2026

KATEGORİ
LOKASYON
Mesher

Seyahat Sanatı

Sadberk Hanım Müzesi ve Ömer Koç Koleksiyonlarından

Sergi, 15. yüzyıl sonundan 20. yüzyılın ilk çeyreğine uzanan bir aralıkta Osmanlı topraklarına yapılan yolculukları seyahat motivasyonları üzerinden kuruyor. Merkezinde seyahatnâmeler var; seyahati yer değiştirmekten çok bilinçli bir seçme ve kaydetme pratiği olarak ele alan metinler. Yanlarında dönemin dünyasını gösteren tablolar ve Osmanlı coğrafyasına dair objeler yer alıyor. Koç Topluluğu’nun 100. yılı için hazırlandı.

Serginin başlangıç saydığı dönem ve o dönemin işaretleri, çalışırken bizi başka bir yere götürdü: nadire kabinelerine. Seyahatnâmeyi üreten motivasyon ile uzak coğrafyalardan getirilen nesneleri bir dolapta toplayan motivasyon aynı kökten geliyor, ve o dolap bugünkü müzenin ilk nüvesi. Sergi akışını bu düşünceyle kurduk.

Giriş katı 17. yüzyıla ait. Teatral bir ortam; farklı motivasyonlarla toplanmış nesneler ahşap mobilyaların içinde ve üst üste duruyor. Üst katta 20. yüzyıl ortasının müze atmosferi var. Aşağıdaki dolap burada vitrine dönüşüyor ve dönemin müzesinin toplama, araştırma ve tasnif etme görevini karşılayacak biçimde ard arda, asker düzeninde sıralanıyor. Son kat bugünün müzecilik anlayışına yakın. Vitrinlerde ilk dolaptan kalan özellikler hâlâ okunuyor ama artık öndeki ziyaretçi deneyimi. Deneyimi güçlendiren sanatsal yerleştirmeler de sergilemenin parçası.

Tasarımın ikinci katmanı bu dolapların kendi mantığıyla ilgili. 17. yüzyıl bilimsel devriminin analiz ve sentez yöntemi nadire kabinelerinde de sürer: bütünün birbirine benzeyen parçaları ayrı dolaplara, ayrı raflara ayrılır ve bu birimler üzerinde çalışılarak bütünün bilgisine ulaşılmaya çalışılır. Yöntem bilimde kalmaz, kültürel alana da geçer. Bugünkü medeniyeti kuran yaklaşım budur. Aynı yöntemin bir yerde tıkandığı da bu sergiden okunabiliyor. Üst katlarda, adı geçmese de, oryantalizmin izleri var. Batı, Doğu’yu parçalarından tanımaya çalışırken bütününü kavrayamamış; buna kendini yüceltmek için Doğu’yu küçük gösterme eğilimi eklenmiş. Seyahatlerde toplanan ve seyahatlerde görülenden üretilen nesneler bu iki eğilimin kaydını birlikte taşıyor.

Tıkanma bugün yalnızca bilgi alanında değil, hayatın her alanında hissediliyor. Bilimde ise 17. yüzyıldakine benzer güçte bir paradigma değişimi sessizce yaşanıyor: Prof. Dr. Türker Kılıç sayesinde tanıştığımız bağlantısallık yaklaşımı, şeylerin bütününü inceleyerek ilerliyor. Önceki devrim gibi bunun da toplumsal hayata yavaş yavaş yansımasını bekleriz. Sergi bu yeni yaklaşımı göstermiyor; gösterdiği şey ondan öncesi, ve tam bu yüzden bugüne bağlanıyor.

Dünya, aynısı olmasa da, bir orta çağ karanlığını aydınlık maskesi altında yaşıyor. Sergi bunu hatırlatıyor; şimdi açılmasının da bir anlamı olmalı. Üç kat boyunca değişen şey yalnızca vitrin tipolojisi değil, o vitrinin arkasındaki bilme biçimi; dolayısıyla gösterme, bakma ve görme biçimi.

  • Sergi Tasarımı
  • Uygulama

Fotoğraf: Barış Aras & Elif Çakırlar